Bina dışı yangın hidrant sistemleri

Tasarım ve uygulama rehberi

Bina dışı yangın hidrant sistemleri: hidrant ağı, saha yerleşimi, besleme ve bakım

Bina dışı hidrant sistemi; üretim tesisleri, lojistik merkezler, ticari yapılar ve konut yerleşkelerinde dışarıdan yangına müdahale için su sağlar. İtfaiyenin hortum bağlayabileceği hidrantlar, su rezervi, pompa grubu ve dış saha boru ağı aynı sistemin parçalarıdır.

Yerleşim ve hidrolik hesap, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ile projede benimsenen tasarım esaslarına göre yapılır. Yer üstü hidrantın ürün kapsamı TS EN 14384 ile değerlendirilir; NFPA 24 tesisat, NFPA 20 pompa ve NFPA 25 işletme kontrolleri için projeye uygulanabildiği ölçüde ele alınır.

Hidrant ağı ve su beslemesi

Gerekli suyu en olumsuz müdahale noktasına ulaştırmak için rezerv, eşzamanlı kullanım ve basınç kayıpları birlikte hesaplanır.

Yangın suyu rezervi
Depo hacmi, tehlike sınıfı, gerekli çalışma süresi ve aynı kaynaktan beslenen diğer yangın sistemleriyle belirlenir. Su kaynağının güvenilirliği ve pompa grubu, toplam yangın senaryosunun ihtiyacını karşılayacak şekilde planlanır.
Tasarım debisi ve basıncı
Türkiye’de Yönetmelik Madde 95, hidrant sistemi için en az 1.900 L/dakika tasarım debisi ve hidrant çıkışında 700 kPa, yani 7 bar basınç öngörür. Bu sistem debisi her hidrantın tek başına aynı debiyi vereceği anlamına gelmez; eşzamanlı kullanım, tehlike sınıfı ve hidrolik kayıplar hesapta değerlendirilir.
Halka şebeke ve bölüm izolasyonu
Halka borulama, uygun vana düzeniyle hidrantlara alternatif besleme yolları sağlayabilir. Bakım veya arıza sırasında ilgili bölüm izole edilerek diğer kesimlerin çalışması desteklenir. Halka hattın basınç kaybına etkisi hidrolik hesapla bulunur; bütün tesislerde kaybı yarıya indiren sabit bir oran yoktur.
Boru malzemesi ve çap seçimi
Yeraltı hatlarında uygun sınıfta HDPE veya sfero döküm gibi basınca dayanıklı malzemeler değerlendirilebilir. Yönetmelik, ring sistemi bulunmayan hidrant beslemesinde en düşük boru çapını 100 mm olarak belirtir. Daha büyük çaplar; eşzamanlı debi, hat uzunluğu, basınç ve zemin şartlarıyla seçilir.

Hidrant türleri, saha yerleşimi ve bakım

İklim, itfaiye bağlantıları ve erişim koşulları hidrantın türünü; risk sınıfı ve bina çevresi ise konumunu belirler.

Hidrant ve müdahale donanımı

Yer üstü kuru tip hidrant: Ana vana ve drenaj düzeni, donma koşullarına uygun yeraltı kotunda tasarlanır. Kapatıldığında gövdenin boşalması donma riskini azaltır; drenajın tıkanması veya yüksek yeraltı suyu bu işlevi etkileyebileceği için saha ve bakım koşulları ayrıca kontrol edilir.
Yer üstü ıslak tip ve yer altı hidrant: Islak tip gövde sürekli su içerir ve donma riski olmayan koşullarda değerlendirilir. Yer altı tipi kapaklı bir kutuda korunur ve uygun standpipe ile kullanılır. Türkiye’de Madde 95 kapsamındaki sistem için yer üstü hidrant öngörüldüğünden, yer altı seçeneğinin farklı uygulamalardaki uygunluğu ilgili idare ve şartnameyle ayrıca değerlendirilir.
Çıkışlar ve Storz rekorlar: Çıkış sayısı, anma çapı ve Storz gibi bağlantı tipleri seçilen hidrantın belgesine ve yerel itfaiyenin ekipmanına göre belirlenir. Hortum bağlantısı ile itfaiye araç bağlantısı aynı işlevi taşımadığından bağlantı düzeni saha tesliminde doğrulanır.
Hidrant dolabı: Hortum, kumanda lansı ve hidrant anahtarı dış ortamdan korunarak erişilebilir bir dolapta tutulur. Dolabın malzemesi, ekipman sayısı, hortum uzunluğu ve hidrantla ilişkisi müdahale planına göre seçilir.

Saha yerleşimi

Risk sınıfına göre aralık: Yönetmelik Madde 95 hidrant aralıklarını çok riskli bölgelerde 50 m, riskli bölgelerde 100 m, orta riskli bölgelerde 125 m ve az riskli bölgelerde 150 m olarak verir. Bir tesise uygulanacak sınıf, yapı ve yanıcı malzeme bilgileriyle belirlenir.
Bina çevresi ve güvenli yaklaşım: Normal şartlarda bina ile hidrant arasında Yönetmelikte belirtilen ortalama 5–15 m uzaklık değerlendirilir. İtfaiye aracının yaklaşması, bağlantı yapılması, radyasyon ve olası yapı hasarı aynı yerleşim çalışmasına dahil edilir.
Çarpma ve erişim koruması: Forklift ve araç trafiği olan sahalarda uygun bariyerler planlanır; kapakların açılmasını veya hortum bağlanmasını engellemez. Hidrant çevresi palet, park etmiş araç veya bitkilerle kapanmayacak şekilde işletilir.

Test, bakım ve kayıt

Görsel ve işlevsel kontrol: Kapaklar, rekorlar, vana, boya/korozyon ve fiziksel hasar bakım planında kontrol edilir. Açma, yıkama ve sızdırmazlık testleri seçilen standardın ve üreticinin programına göre yetkili ekip tarafından yürütülür.
Basınç ve debi ölçümü: Statik basınç, akış sırasındaki basınç ve debi uygun kalibre edilmiş cihazlarla ölçülür. Ölçüm noktası, aynı anda açık olan çıkışlar ve test koşulları rapora yazılarak tasarım değerleriyle karşılaştırılır.
Kış hazırlığı ve drenaj: Don riski bulunan sahalarda kuru tip hidrantların drenajı ve gövdede kalan su kontrol edilir. Bakım için devre dışı bırakılan kesimler kayıt altına alınır; müdahale imkanının sürmesi için gerekli geçici düzenlemeler işletmeyle planlanır.

Tesis türüne göre hidrant çözümleri

Saha büyüklüğü, araç hareketi ve yangın yükü, aynı hidrant ürününün farklı altyapı ve yerleşimlerle kullanılmasını gerektirebilir.

Üretim tesisleri

Saha ihtiyacı: Geniş yerleşim ve farklı proseslerin yangın yükü.
Tasarım yaklaşımı: Uygun besleme ve bölüm izolasyonu ile hidrant erişimi birlikte tasarlanır. Yanıcı sıvı bulunan bölümlerde ilave köpük ekipmanı, yakıt ve söndürücü madde uyumu doğrulanarak değerlendirilir.

Lojistik depolar ve antrepolar

Saha ihtiyacı: Yoğun tır/forklift trafiği ve geniş açık depolama alanları.
Tasarım yaklaşımı: Araçlardan korunan hidrantlar ve bağlantı alanları, sahayı kapsayan su ağıyla birlikte planlanır; itfaiye yaklaşım yolları açık tutulur.

AVM, kampüs ve konut yerleşkeleri

Saha ihtiyacı: Yaya hareketi, peyzaj ve araç yollarının birlikte kullanımı.
Tasarım yaklaşımı: İlgili mevzuata uygun yer üstü hidrantlar, görünürlük ve itfaiye erişimi korunarak peyzajla birlikte yerleştirilir. Araç yollarında uygun çarpma koruması planlanır.

Hidrant türlerini karşılaştırın

Tüm sütunları incelemek için tabloyu yatay kaydırabilirsiniz.

Hidrant türlerini karşılaştırın
Başlık	Yer üstü kuru tip	Yer üstü ıslak tip	Yer altı
Su ve donma koşulu	Kapandıktan sonra uygun drenajla gövde boşalır.	Gövde su içerir; donma riski değerlendirilir.	Vana ve drenaj koşulu seçilen modele bağlıdır.
Müdahale bağlantısı	Görünür çıkışlara hortum bağlanır.	Görünür çıkışlara hortum bağlanır.	Kapak açılır; uygun standpipe ve anahtar kullanılır.
Araç ve saha koşulu	Uygun çarpma koruması ve açık erişim.	Uygun çarpma koruması ve açık erişim.	Kutunun yük sınıfı, işaretleme ve erişim kontrolü.
Bakım odağı	Drenaj, vana, kapak ve bağlantılar.	Vana, sızdırmazlık ve bağlantılar.	Kutu temizliği, kapak ve bağlantı ekipmanı.

Tür karşılaştırması, Türkiye’de Madde 95 kapsamındaki yer üstü hidrant gerekliliğini değiştirmez. Yer altı tipin kullanımı ilgili uygulamanın idare ve şartname koşullarıyla ayrıca değerlendirilir.

Özkartay ile saha yerleşimini, su kaynağını ve müdahale ihtiyacını birlikte değerlendirin; hidrant ağı ve ürün seçeneklerini aynı mühendislik hesabı içinde planlayalım.

Bina dışı yangın hidrant sistemleri

Sistem hakkında

Sistem kapsamı