Tasarım ve uygulama rehberi
Bina içi yangın dolabı sistemleri: su beslemesi, borulama, yerleşim ve bakım
Yangın dolabı tesisatı, bina içinde başlangıç aşamasındaki uygun yangınlara müdahale için kalıcı su beslemesi sağlar. Su kaynağı, pompa, kolon ve branşman hatları, vana, hortum, makara ve lans birlikte tasarlanır. Dolap ürünü ile bütün binayı besleyen sistemin hesabı ayrı seçim başlıklarıdır.
Tasarımda Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik esas alınır; yarı sert hortumlu makaralar TS EN 671-1, yassı hortumlu düzenler TS EN 671-2 ve bakım TS EN 671-3 kapsamında değerlendirilir. Kullanım, tesisin acil durum planına ve kullanıcıların eğitimine uygun olarak düzenlenir.
01
Su kaynağından lansa kadar
Sistem hesabı, hidrolik olarak en elverişsiz dolapta gerekli debi ve basıncın sağlanmasını hedefler.
Su rezervi ve pompa grubu
Depo hacmi ve çalışma süresi, bina tehlike sınıfı ve eşzamanlı yangın suyu ihtiyaçlarıyla belirlenir. Şebekenin yeterliliği doğrulanır; gerektiğinde uygun yangın pompası grubu seçilir. Sabit bir rezerv süresi bütün binalara uygulanmaz.
Debi ve basınç hesabı
Yönetmelik Madde 94 kapsamındaki itfaiye su alma ağzı bulunmayan yarı sert hortumlu dolaplarda tasarım değerleri 100 L/dakika ve 400 kPa, yani 4 bardır. Yassı hortumlu dolaplarda 400 L/dakika ve en az 400 kPa belirtilir. Lüle girişindeki basınç 900 kPa’ı aşarsa uygun basınç düşürücü kullanılır.
Islak ve kuru kolon düzeni
Islak kolon sürekli su içerir. Kuru kolon veya donma koşulları için seçilen diğer düzenler, suyun ne zaman ve nasıl ulaşacağı tanımlanarak projelendirilir. İtfaiyenin beslediği kuru kolon, her zaman hazır basınçlı bir makara dolabıyla aynı çalışma biçimine sahip değildir.
Boru ağı ve bağlantılar
Çelik boru, yivli/dişli veya uygun kaynaklı bağlantılar; çalışma basıncı, korozyon, yapı şartları ve benimsenen sistem standardına göre seçilir. Kolon çapı yalnız kat sayısına göre atanmaz; eşzamanlı debi ve hat kayıplarıyla hesaplanır.
02
Donanım, yerleşim ve bakım esasları
Ürün donanımı, kullanıcının müdahale biçimi ve binanın gerçek erişim yollarıyla birlikte ele alınır.
Dolap ve hortum donanımı
- Kasa, kapak ve vana
- Gömme veya sıva üstü kasa, ortamın darbe ve korozyon şartlarına göre seçilir. Kapak yangın ekipmanının alınmasını engellemeden açılır. Besleme vanası ve gerekiyorsa basınç düşürücü, debi hesabı ve bakım erişimiyle eşleştirilir.
- Yarı sert hortum ve döner makara
- TS EN 671-1 makara düzeni hortumun gereken kısmını açarak kullanım sağlar. Türkiye’de Madde 94’ün ilgili uygulamasında TS EN 694’e uygun 25 mm hortum ve en çok 30 m uzunluk belirtilir. Göbek, hortum bağlantısı ve makara birlikte kontrol edilir.
- Yassı hortumlu düzen
- TS EN 671-2 düzeni, hortumu serme ve bağlama becerisine sahip eğitimli görevliler için değerlendirilir. Yönetmeliğin ilgili uygulamasında anma çapı en çok 50 mm ve uzunluğu en çok 20 m olan yassı hortum belirtilir; kullanım öncesi hortumun uygun şekilde serilmesi gerekir.
- Kumanda lansı
- Kapama ve seçilen püskürtme/jet fonksiyonları, hortum ve besleme değerleriyle eşleştirilir. Gerçek erişim mesafesi hortum güzergahı, engeller ve lansın belgelenmiş performansıyla değerlendirilir; bütün modeller için sabit bir su jeti menzili kabul edilmez.
Bina içi yerleşim
- Katlar ve kapsama alanı
- Yönetmelik, dolapları her katta ve yangın duvarlarıyla ayrılmış bölümlerde genel olarak en çok 30 m aralıkla düzenler. Yağmurlama sistemi ve katlarda itfaiye su alma ağzı bulunan ilgili durumda 45 m’ye kadar olan düzen ayrıca değerlendirilir. Gerçek hortum güzergahı planda kontrol edilir.
- Görünürlük ve erişim
- Koridor çıkışları, merdiven sahanlıkları ve giriş çevresinde görünür konumlar değerlendirilir. Dolap önü kapatılmaz, dekoratif kaplamayla gizlenmez ve tahliyeyi daraltmaz. Montaj yüksekliği ürün talimatı, erişilebilirlik ve mimari yerleşimle belirlenir.
- Suya uygun yangın riski
- Dolap seçimi yanıcı malzemeyle birlikte yapılır. Enerjili elektrik ekipmanı veya suyla tehlikeli reaksiyon veren malzemeler için su uygulaması uygun kabul edilmez. Köpük destekli seçeneklerde söndürücü madde, oranlayıcı ve yakıt kapsamı ayrıca doğrulanır.
Periyodik kontrol ve test
- Görsel kontroller
- Erişim, vana konumu, hortum, lans, makara, bağlantılar ve korozyon işletmenin kontrol programında incelenir. Arıza ve eksikler kayıt altına alınır; kontrol aralıkları TS EN 671-3 ve seçilen ürünün talimatlarıyla belirlenir.
- Çalışma ve akış doğrulaması
- Hortum açılması, makara dönüşü, lans işlevi, sızdırmazlık ve besleme performansı uygun çalışma testiyle doğrulanır. Kalibre edilmiş ölçüm sonuçları tasarım ve kabul kayıtlarıyla karşılaştırılır.
- Basınç testi ve bakım kaydı
- Hortumun periyodik basınç testi ile boru tesisatının kabul testi farklı işlemlerdir. Test basıncı ve aralığı ilgili standart ve ürün talimatına göre belirlenir. Sonuçlar ve değiştirilen parçalar bakım kaydında tutulur.
03
Yapı türüne göre yangın dolabı çözümleri
Dolap tipi; eğitimli personel, yanıcı malzeme, mimari düzen ve sistemin su ihtiyacıyla seçilir.
Konut, ofis, otel ve AVM
- Yapı ihtiyacı
- Görünür ilk müdahale ekipmanı ve farklı kullanıcı profilleri.
- Seçim yaklaşımı
- İlgili yönetmelik koşullarında yarı sert hortumlu düzen, uygun mimari kasa ve açık erişim seçilir; kullanım acil durum planında tanımlanır.
Üretim tesisleri
- Yapı ihtiyacı
- Darbe, toz ve farklı proses yangın riskleri.
- Seçim yaklaşımı
- Yüzey koruması ve kasa ortam şartlarına göre seçilir. Eğitimli görevliler için yassı hortum ihtiyacı ve daha yüksek sistem debisi ayrıca hesaplanır.
Lojistik depolar ve antrepolar
- Yapı ihtiyacı
- Uzun raf güzergahları, malzeme hareketi ve erişim engelleri.
- Seçim yaklaşımı
- Dolap konumu rafların gerçek güzergahına göre değerlendirilir. Gerekli ve uygun görülen sıvı riski uygulamalarında köpük destekli çözüm belgelenmiş donanımla planlanır.
04
Yarı sert ve yassı hortumlu düzenleri karşılaştırın
Tüm sütunları incelemek için tabloyu yatay kaydırabilirsiniz.
| Başlık | Yarı sert hortum / TS EN 671-1 | Yassı hortum / TS EN 671-2 |
|---|---|---|
| Hortum düzeni | Makara üzerinde; gerekli uzunluk açılabilir. | Bağlanır ve uygun şekilde serilir. |
| Türkiye’de ilgili Madde 94 ölçüsü | 25 mm çap; en çok 30 m uzunluk. | En çok 50 mm anma çapı ve 20 m uzunluk. |
| İlgili tasarım debisi / basıncı | İtfaiye su alma ağzı olmayan ilgili düzende 100 L/dakika / 400 kPa. | İlgili düzende 400 L/dakika / en az 400 kPa. |
| Kullanım ve eğitim | Tesisin acil durum planı ve kullanıcı eğitimiyle. | Hortum serme ve bağlama becerisi olan eğitimli görevlilerle. |
Tablodaki değerler Yönetmeliğin ilgili Türkiye uygulamasını açıklar; belirli bir dolap modelinin veya döner göbeğin yeni ürün performans beyanı değildir.
Bina planını, su beslemesini ve kullanım koşullarını Özkartay ile paylaşın; dolap yerleşimini, tesisat hesabını ve ürün seçeneklerini birlikte değerlendirelim.